Verboden geen man of vrouw te zijn

door Tiresias
tiresiaspostbus@yahoo.com


Lezers van De Morgen kennen wellicht de inhoud van pagina twee. Daar verschijnen dagelijks allerhande vreemde weetjes, man-bijt-hond-verhalen die je even je wenkbrauwen doen optrekken en denken ‘in wat voor een rare wereld leven we toch’.

Op die pagina verscheen op woensdag 8 februari een kortje met als titel “man vraagt rechter geslachtsloos te mogen zijn”. Een persoon had eerst voor de rechtbank van het Nederlandse Enschede en daarna voor die van Arnhem geprocedeerd om geslachtsloos door het leven te mogen gaan. Beide rechtbanken weigerden dit verzoek op basis van het Nederlandse burgerlijk recht: dat verplicht immers een persoon om te kiezen tussen man en vrouw in de burgerlijke stand. De persoon wandelt nu naar een nog hogere rechtbank.

Nu denk je misschien: wat een gek. Maar we moeten een kat een kat noemen: er zijn nu eenmaal mensen die het niet makkelijk kiezen vinden tussen de hokjes man of vrouw. Er zijn daarnaast ook mensen die geboren worden met een lichaam dat niet in deze hokjes te passen valt. Het is anno 2006 nog steeds not done om een interseksuele persoon (iemand die geslachtskenmerken vertoont van beide seksen, of bij wie deze ontbreken) te laten opgroeien volgens zijnhaar natuurlijke (jawel!) geslacht. Gans de maatschappij eist een keuze tussen man of vrouw. In een uitzending van Overleven genaamd ‘mevrouw, u bent een man’, dat het had over inter- en transseksualiteit, pleitten de dokters die in beeld kwamen bij interseksualiteit voor een geslachtsoperatie bij de geboorte, om later mogelijke pesterijen tot een minimum te beperken. Geslachtsverandering, niet omdat de persoon het moeilijk zou hebben met zijnhaar geslacht, maar omdat de omgeving er niet mee om kan. Daarna mogen deze personen wel elke minuut van de dag aanvoelen dat ze anders zijn, dat ze niet correct zijn.

Maar bij onze verlichte noorderburen is het dus verboden om geslachtelijk niet tussen man of vrouw te willen kiezen. Ik durf niet te vragen hoe dit in België is gesteld. De staat controleert je recht je te uiten zoals je je voelt. Vergeten is het dat aan de keuze tussen man en vrouw een stapel culturele normen en waarden kleven. Een man zal nooit aangeleerd worden om makeup te gebruiken, waar een vrouw het met de paplepel meekrijgt – inclusief de achterliggende betekenis: het is de vrouw die zich mooi maakt. Mannen zijn jagers, vrouwen zijn pronkers. Vaak de waarheid, maar even vaak aangeleerd en daarna gerationaliseerd in pseudo-wetenschappelijk onderzoek als dé norm. Zie de holbewoners…

De wet bepaalt in deze zaak dat mensen qua geslacht slechts twee keuzes hebben, en de medische wereld zorgt ervoor dat mensen daadwerkelijk aan deze keuzes beantwoorden. Volgens deze redenering is het mogelijk dat een geslachtsloos individu bij geboorte tot man of vrouw wordt gemaakt, maar onmogelijk dat deze persoon (die hierin nooit heeft kunnen beslissen) de stap terug zou maken. De dokter mag in je snijden maar je mag niet eisen dit ongedaan te maken. En de maatschappij ondertussen maar denken: wat is dit nu voor een gek?

Als ik het te zeggen zou hebben over ons ethisch en wettelijk systeem, dan zou ik ervoor zorgen dat noch staat noch maatschappij enige zeggenschap zou hebben over het privéleven van eender welke persoon, met slechts twee uitzonderingen: a) de persoon moet de verantwoordelijkheid over zijnhaar keuzes kunnen dragen (kinderen kunnen bijvoorbeeld niet over alles vrij beslissen) en b) de persoon mag met die private keuzes anderen geen schade berokkenen. Hoe vrij een maatschappij is kan je dan afmeten aan de vrijheid die wordt toegestaan aan mensen die van de norm afwijken, om zonder pesterijen door het leven te gaan, als zichzelf.

Rond kwesties als interseksualiteit is de reactie van de samenleving er echter een van onbegrip en walging: hoe komt iemand erbij te vragen geslachtsloos te zijn? We begrijpen het niet, dus mag het niet. Een transseksueel die kiest om van geslacht te wisselen, oké, daar kunnen we tegenwoordig wel nog bij. Geboren in het verkeerde lichaam. Hijzij doorbreekt de hokjes M/V niet. Maar kiezen om te zijn tussen de twee of geen van de twee? Dat is verboden!

Waarom is dat verboden? Waarom is dat zo bedreigend? Kunnen we in een maatschappij waarin we deze vraag als een pervers lachtertje afdoen wel stellen dat één van de geslachten vrij is? Want de lijn is makkelijk door te trekken: je kan je ene rollenpatroon inruilen voor het andere, maar je moét kiezen tussen A of B. Dit beperkende systeem wordt als zo vanzelfsprekend gezien dat niemand er zich vragen bij stelt. Maar kan iemand de toegevoegde waarde aantonen van dit dogma? Maakt het ons echt gelukkiger op te groeien tussen onbeschreven culturele regels waaraan we ons allemaal dienen te schikken? Om even te stoken: zouden vrouwen zich moeten hebben vrijvechten indien deze vaste rollen ons inderdaad zoveel gelukkiger hadden gemaakt?

Interseksualiteit is een inherente menselijke variatie. Zo zijn er veel meer genetische geslachtscodes dan XX en XY, en vallen er dus veel mensen geslachtelijk buiten de M/V norm. We kunnen dit vraagstuk niet blijven weglachen.

Daarnaast zijn er diegenen die als transgenderist door het leven gaan. Eindwerken in het Nederlandse taalgebied die handelen over mensen die zichzelf qua gevoelsleven tussen man en vrouw plaatsen of die zeggen genderloos te zijn, zijn op één hand te tellen. In semi-wetenschappelijke programma’s komen travestieten en transseksuelen aan bod, maar zelden een woord diegenen die leven en wandelen tussen de genders in.

Lieve transgenderist: je bestaat enkel voor psychologen (die je eerst mag opvoeden over je bestaan en je gevoelsleven, voor zij jou kunnen helpen). En zijn de werkelijke problemen waarmee je kampt niet vooral terug te brengen tot je schaamte om geïsoleerd achter te blijven als je werkelijk jezelf durft te zijn?

Het kan best dat je na mijn schrijven nog steeds zegt: so what? Ik weet het, wat je niet voelt is moeilijk te begrijpen. Ik weet als zelfverklaard transgenderist niet hoe het voelt niét te twijfelen aan mijn genderidentiteit, en kan dus begrijpen dat het voor pure ‘mannen’ en ‘vrouwen’ moeilijk is te begrijpen hoe het voelt daar wél aan te twijfelen.
Het enige wat hierin van tel is, is dit: een persoon die drie rechtbanken doorspartelt met de vraag geslachtsloos te mogen zijn, en zichzelf hierbij zo kwetsbaar opstelt dat hijzij door iedereen wordt bespuwd, heeft inderdaad het recht om als geslachtsloos door het leven te gaan. Hijzij wenst deze keuze te maken en doet daar niemand kwaad mee. Hijzij toont sterk te zijn. Hijzij verdient ons respect, niet onze spot.

Als je wilt weten hoe gevoelig deze kwestie eigenlijk ligt bij onze verlichte noorderburen, klik dan op de bijhorende URL...

http://tinyurl.com/pz5bc

Gender en macht: het voorbeeld van Herculine Barbin

Butler bespreekt ook uitvoerig de verhouding tussen gender en macht. Dit heeft opnieuw te maken met haar opvatting dat zij deel uitmaakt van een groepering die door de maatschappij gemarginaliseerd wordt. Maar het heeft ook een filosofische basis in het denken van Michel Foucault. Foucault gelooft dat sekse, gender en seksualiteit producten zijn van machtsstructuren die ordenen en reguleren. Ik zal hier een voorbeeld van geven.

In Gender Trouble bespreekt Butler Michel Foucaults uitgave van het dagboek van de hermafrodiet Herculine Barbin. Herculine Barbin wordt geboren als Adélaïde Herculine Barbin op 8 november 1838. Zij wordt Alexina genoemd en wordt beschouwd als een meisje. Zij gaat naar een aantal meisjesscholen in kloosters. Het blijkt dat zij goed kan leren en veel belangstelling heeft voor lezen. Haar familie besluit daarom haar naar een lerarenopleiding te sturen, een opleiding voor meisjes, ook in een klooster. Daarna krijgt zij een baan als docente aan een meisjesschool en internaat. Hier krijgt zij een verhouding met een mededocente die de dochter van de directrice is, Sara. Omdat Alexina na verloop van tijd hevige pijn krijgt in haar buik, wordt de hulp ingeroepen van een dokter. Die constateert dat zij afwijkende seksuele organen heeft maar hij onderneemt geen verdere actie. Alexina verbaast zich dat niemand iets doet aan deze situatie. Zij heeft een verhouding met Sara, maar Sara's moeder vermoedt niets; zij heeft al diverse keren aan priesters opgebiecht dat zij een seksuele verhouding heeft met een vrouw maar er wordt niet op gereageerd. Tot slot gaat zij naar de bisschop in haar woonplaats die haar bekentenis hoort en de hulp inroept van zijn eigen arts. Die constateert dat Alexina geen vrouw is: zij heeft geen borsten en een doodlopende vagina. Daarentegen heeft ze wel een kleine penis of vergrote clitoris die op kan zwellen en urineert ze horizontaal. De penis heeft geen opening, maar er komt wel een uitscheiding uit haar vagina. Daarnaast heeft zij geen vrouwelijke heupen of benen, heeft zij een mannelijk aandoend gezicht en is zij behaard over haar lichaam. Besloten wordt om een aanvraag in te dienen bij het gerechtshof om haar te laten registeren als man. Haar nieuwe voornaam wordt Abel.

Alexina heeft echter de grootste moeite om zich aan te passen aan haar nieuwe identiteit. Zij moet haar baan op de meisjesschool opgeven en haar relatie met Sara beëindigen. De kranten staan vol over het merkwaardige geval en er wordt van alles gesuggereerd, bijvoorbeeld dat zij misbruik heeft gemaakt van het feit dat zij altijd in de omgeving van meisjes is geweest. Alexina besluit de roddel te ontlopen door te verhuizen naar Parijs en een baan te nemen bij de financiële administratie van de spoorwegen. Deze baan wordt echter snel weer weg bezuinigd omdat het niet goed gaat met het bedrijf. Werkloos, arm en eenzaam woont zij in een klein kamertje in een onpersoonlijke stad. Zij maakt plannen om te werken op een schip, haar oude baan krijgt ze weer aangeboden, maar zij ziet het leven niet meer zitten. Op dertigjarige leeftijd, in 1868, pleegt zij zelfmoord. In haar kamer wordt haar dagboek gevonden. Na haar dood wordt sectie gedaan op het lichaam om te zien hoe de geslachtsorganen er precies uitzien.

Foucault wijst er in de inleiding op het dagboek op dat er in Alexina's leven twee fasen zijn: in de eerste fase is sprake van naïeviteit met betrekking tot haar seksuele identiteit, gevoelens en handelen. Deze naïeviteit is niet alleen aanwezig bij Alexina zelf maar ook in haar omgeving. In de tweede fase is sprake van de medische en rechterlijke macht die uitmaakt wat haar aard is en haar rol in de maatschappij. In tegenstelling tot Foucault stelt Butler dat er geen eerste naïeve fase is geweest waarin Alexina buiten de machtsstructuren om haar seksualiteit heeft beleefd. Butler wijst op de mogelijkheid van lesbische contacten in de meisjesscholen en de kloosters. Een lesbische verhouding in een dergelijke omgeving wordt ervaren als een overtreding van regels. Dit geldt ook voor de liefdesrelatie tussen Alexina en Sara. Ook toont Butler aan dat de romantische gevoelens tussen de twee vrouwen cultureel bepaald zijn, mede door de literatuur die Alexina heeft gelezen. Verder wijst Butler op het feit dat het dagboek is geschreven in een duidelijk te herkennen historische periode, met alle conventies van dien. Sekse, gender en seksualiteit worden volgens Butler altijd bepaald door sociale verhoudingen en machtsstructuren.

http://www.bezinningscentrum.nl/tg/judith_butler.htm

Het Continuüm

http://www.continuum.nl/

Site van een Nederlands tijdschrift dat zich expliciet inzet voor de (h)erkenning van een/de 3e sekse ("voor wie zich buiten de gender-tweedeling beweegt").

De identiteits politiek voorbij

Queer theorie geïntersekst
Curtis E. Hinkle, OII
Stichter en Voorzitter
www.intersexualite.org


I. De behandeling van intersex (hermafrodieten) is een veelzeggend voorbeeld van de maatregelen die de maatschappij heeft genomen om de heterenormatieve hegemonie (verplichte heteroseksualiteit) te handhaven.

A. De indeling van hermafrodieten die ons verdeelt in echte, en pseudo-hermafrodieten is een tekende reflectie van de wanhopige poging ons bestaan te wissen.

B. Door uit te gaan van de geslachtsklieren bij de toewijzing van de werkelijke sekse van een persoon, werden veel mensen die eerder onder de categorie hermafrodieten vielen, opeens ingedeeld als pseudo-hermafrodieten. Hierdoor kon de binaire sekse-indeling gewaarborgd blijven.

C. De huidige behandelingsmethoden die het lichaam verminken zodat het lichaam "geschikt" wordt voor heteroseksuele gemeenschap is een verdere stap/... op de heterosexistische politiek in stand te houden.

II. De grootste uitdaging waar intersex mensen zichzelf voor gesteld zien, is de willekeurige indeling van sekse en gender in twee categorieën.

A. Er zijn niet slechts twee preëxistente sekse-categorieën. Mensen accepteren vaak dat gende een sociaal construct is, maar studies op het gebied van intersex toont aan dat sekse ook een sociale constructie is. Steeds meer delen van het lichaam worden "gesekst"--veel verschillende genen, de hersenen, zelfs vingerlengte.

B. Het probleem is, dat zodra er een verschil gevonden wordt, het in het bestaande willekeurige binaire systeem van mannelijk/vrouwelijk gepropt wordt, en volgens dit systeem genaamd wordt. Zelfs wanneer het duidelijk is dat er veelvoorkomende variaties en combinaties bestaan van alle verschillende "delen".

C. Hoe meer de wetenschap ontdekt over steeds meer onderdelen van het lichaam en het als mannelijk of vrouwelijk classificeert, hoe duidelijker het wordt dat de vooronderstelling dat mensen óf man óf vrouw zijn, absurd is.

III. Waarom hebben we het nodig om mensen in deze twee categorieën in te delen?

A. Zelfs als het absoluut noodzakelijk zou zijn om mensen in te delen in maar twee sekse-categorieën, wie heeft dan het recht om te beslissen in welke categorie een interseks-persoon 'hoort'? Zou het niet logischer zijn dit te vragen aan de interseks-persoon zelf?

B. Wat dat betreft, is het niet logischer deze vraag aan iedereen te stellen, en niet alleen interseks mensen?

IV. Interseksualiteit is niet alleen een interseks onderwerp. Het gaat om mensenrechten, en het raakt ons allemaal omdat we in het huidige systeem allemaal verminkt worden; het gaat niet alleen om mensen die geboren zijn met lichamen die professionals zien als atypische sekse.

V. Zouden we interseks moeten definiëren als mensen met een atypische sekse?

A. Als we dat doen, dan maken we alleen maar een andere 'vaste' identiteit die wordt gedefinieerd door dezelfde professionals die de heersende heteronormatieve hegemonie beheren.

B. interseks zou een manier moeten zijn om te bestaan, en een optie die voor iedereen beschikbaar is. Net zoals we niet een duidelijke vaste definitie hebben wat een man is, of wat een vrouw is, hoe kunnen we dan definiëren voor iedereen wat interseks is?

C. Veel mensen binnen de interseks gemeenschap eisen dat we de mogelijkheid hebben om onszelf te benoemen als man of vrouw, ongeacht onze genitaliën. Als dat ons recht is, waarom zouden anderen dan niet ook datzelfde recht mogen hebben, inclusief de mogelijkheid om zichzelf te identificeren als interseks.

VI. OII is tegen de classificatie van interseks als een patholigische conditie. We zijn niet ziek omdat we interseks zijn.

A. Om interseks alleen als medische categorie te definiëren, gaat het doel voorbij, omdat dat impliceert dat het genezen moet worden. Waarom moet het genezen worden? interseks is slechts één van de vele opties om het huidige binaire systeem te deconstrueren, een systeem dat ons allemaal onderdrukt. We verwelkomen iedereen die zichzelf identificeert als interseks, zowel als iedereen die zichzelf niet per se identificeert als interseks, om ons te steunen in onze strijd voor volwaardige mensenrechten.

VII. Het belangrijkste is dat we "mensen" mogen zijn, en dat we ons kunnen verhouden tot anderen als mensen. We verwelkomen de diversiteit die een integraal onderdeel is van de natuurlijke wereld.